Medewerkers in de waardeketen

Zorg is voornamelijk mensenwerk. Het aantrekken en behouden van goed zorgpersoneel is dan ook van groot belang voor het verbeteren en het behoud van de toegang tot zorg. De afgelopen jaren is de toegang tot zorg steeds meer onder druk komen te staan en naar de toekomst toe is de verwachting dat het deze druk nog verder oploopt.

Impacts

Uit onze materialiteitsanalyse komt de volgende materiële impact naar voren ten aanzien van medewerkers in de waardeketen.

De ervaring van de (administratieve) werkdruk bij zorgpersoneel, raakt zowel (ondersteunend) personeel in loondienst (PIL) als personeel niet in loondienst (PNIL) en hun onderaannemers. Deze gehele groep medewerkers is opgenomen in de scope van dit verslag. Op dit moment is nog niet onderzocht of bepaalde zorgmedewerkers kwetsbaarder zijn voor de negatieve gevolgen van de administratieve lasten dan anderen. In brancheverband (Zorgverzekeraars Nederland) gaan we hier in de komende periode nader onderzoek naar doen.

Administratieve lastendruk komt in meerdere zorgsectoren voor. Doordat het een noodzakelijk gevolg is van de uitoefening van de functie van een zorgverzekeraar is deze negatieve impact systemisch van aard. De uitvoering van het Integraal Zorgakkoord (IZA), Programma Toekomstbestendige Arbeidsmarkt Zorg & Welzijn (TAZ) en Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) – en daarmee onder andere de inzet op administratieve lastenverlichting – maakt onderdeel uit van het fundament van de strategie van CZ groep.

Beleid

CZ groep werkt samen met partijen in de zorg, in lijn met het Integraal Zorgakkoord (IZA), aan transformatie van het zorgveld om het toekomstbestendig te maken. Hierbij is er ook aandacht voor de arbeidsmarkt en het ontzorgen van zorgprofessionals om de zorg aantrekkelijk te maken om in te werken. Het verminderen van de regeldruk is een van de afspraken binnen dit kader.

Voor CZ groep vormen de bevindingen van het IZA ten aanzien van de zorgarbeidsmarkt, het AZWA en het TAZ van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) de basis voor een nader te ontwikkelen CZ beleid op zorgpersoneel en de huidige inzet van acties en maatregelen. Door de focus op andere (materiële) thema’s in 2025 hebben we keuzes moeten maken en is het ontwikkelen van het beleid tijdelijk geparkeerd. We vinden het wel belangrijk om zichtbaar te houden dat we hieraan willen werken, daarom staat de ambitie nog vermeld.

In het IZA staat het vraagstuk van de toekomstbestendigheid van de zorg centraal: hoe kunnen we de zorg voor iedereen toegankelijk houden met een groeiende zorgvraag én een groeiend tekort aan professionals? De partijen die het IZA hebben ondertekend, staan achter de koers om breed in te zetten op een lagere zorgvraag en de transformatie naar arbeidsbesparende zorg. Zorgverleners worden daarnaast gestimuleerd om efficiënter en meer uren te werken. Daarbij wordt gewerkt aan het vergroten van de professionele ruimte en het werkplezier. Hierbij hoort dat de regeldruk en administratieve lasten omlaag gebracht worden; alle bestaande en nieuwe regelgeving dienen aan te sluiten bij de insteek ‘zinnig en radicaal simpel’.

Doelstellingen

De afspraken in het IZA en programma TAZ zijn gericht op het bevorderen van goed werkgeverschap, het aantrekkelijker maken van werken in loondienst, het verminderen van werkdruk en administratieve lasten en het vergroten van werkplezier en duurzame inzetbaarheid. Daarnaast is ook in het AZWA afgesproken dat zorgverzekeraars actief bijdragen aan het verminderen van regeldruk en het verbeteren van de werkbeleving van zorgprofessionals. Dit gebeurt onder meer via de regiegroep Aanpak Regeldruk, waarin zorgverzekeraars en zorgprofessionals via hun beroepsverenigingen structureel betrokken zijn bij het signaleren van knelpunten en het ontwikkelen van doorbraakprojecten.

Monitoring

Monitoring van deze akkoorden (IZA-, AZWA- en TAZ) is op dit moment niet ingericht.

Scope, samenwerking en verantwoordelijkheid

De beleidsstukken zijn van toepassing op alle medewerkers bij Nederlandse zorgaanbieders, zowel in loondienst als niet in loondienst. Het Bestuursteam is - onder eerste verantwoordelijkheid van de bestuurders Zorg en Operations - verantwoordelijk voor de realisatie van de uitvoeringsagenda van CZ groep ten aanzien van het IZA, AZWA en TAZ en daarmee de genoemde thema’s en voor de ontwikkeling van beleid op zorgpersoneel. De komende jaren zal naar verwachting nieuw CZ beleid rond het zorgpersoneel worden opgesteld. Dit sluit aan bij lopende samenwerking met andere zorgverzekeraars binnen Zorgverzekeraars Nederland op het IZA, AZWA en TAZ.

De totstandkoming van het IZA, het TAZ en het AZWA vindt plaats in overleg met alle relevante veldpartijen, onder regie van het Ministerie van VWS, waarbij de belangen van medewerkers en andere stakeholders expliciet zijn meegenomen. Het IZA, het programma TAZ en het AZWA zijn publiekelijk beschikbaar via de website van de Rijksoverheid.

Commitment aan internationale verdragen en conventies

CZ groep is actief in Nederland en opereert in een met name in Nederland gebaseerde waardeketen. Er is hier goed ontwikkelde wet- en regelgeving op het gebied van mensenrechten; een breed scala aan ondertekende mensenrechtenverdragen is via wetgeving van kracht. Dit voorziet in goede bescherming van werknemers en vastlegging van hun arbeidsrechten, zoals in de Grondwet, de Wet op Arbeid, de Arbeidstijdenwet, de wet op de Collectieve Arbeidsovereenkomst en de Wet op de ondernemingsraden. Vanwege de context waarin wij opereren, met alle bescherming vanuit wet- en regelgeving, zijn er geen specifieke commitments aan conventies en andere raamwerken opgenomen in onze beleidslijnen.

Betrokken stakeholders

CZ groep onderhoudt op structurele basis, voor alle IZA- en AZWA-beleidsvorming, transformatieplannen en inkooptrajecten, contact met zorgaanbieders; individueel dan wel via koepelorganisaties, brancheverenigingen en beroepsverenigingen uit verschillende zorgsectoren zoals die van verpleegkundigen en verzorgenden (V&VN). De contacten verlopen zowel rechtstreeks vanuit CZ groep als indirect via ZN.

Landelijk zijn bij het opstellen van het IZA, AZWA en TAZ vertegenwoordigers van zorgmedewerkers via beroepsverenigingen, brancheverenigingen en vakbonden betrokken. Onderliggende actielijnen die betrekking hebben op de arbeidsmarkt worden hiernaast ook in samenspraak met de beroeps- en brancheverenigingen uitgewerkt. De stadia, frequentie en soort overleg is wisselend, afgestemd op wat nodig is in de betreffende trajecten.

Het Bestuursteam van CZ groep is verantwoordelijk voor het borgen van deze overlegstructuren en het meenemen van de uitkomsten in CZ beleid. De bestuurders Zorg en Operations zijn eerste aanspreekpunt. Voor overleggen die plaatsvinden in het kader van TAZ is nog geen CZ beleid uitgewerkt voor operationele opvolging.

Ontvangen signalen en klachten

Binnen CZ groep is een algemeen proces ingericht voor (medewerkers van) zorgaanbieders om in contact te komen met CZ groep. Er zijn diverse contactpunten beschikbaar, zoals bij de zorginkoop teams van CZ groep per zorgsector, de afdeling Relatiebeheer Zorgverleners en de afdeling Declaraties. Er is geen specifiek loket, en daarmee benaderingen en processen, ingericht voor klachten over administratieve lasten. Monitoring of evaluatie van deze contactpunten op effectiviteit of bekendheid is op dit moment niet ingericht. Ook is er geen beleid om personen die een klacht indienen te beschermen tegen represailles en is er nog geen proces om zorgaanbieders te ondersteunen of te controleren bij het inrichten van meldingskanalen.

Inzet

In lijn met het IZA, AZWA en TAZ, richt CZ groep zich momenteel op drie thema’s met als doel de administratieve lastendruk te verminderen:

1. We zetten ons met Zorgverzekeraars Nederland (ZN) in om de manier van declareren bij zorgverzekeraars te harmoniseren en zodoende het administratieve proces voor zorgaanbieders te vereenvoudigen. CZ groep zet zich doorlopend in op het standaardiseren van medische beoordelingen machtigingsaanvragen, het standaardiseren van generieke declaratiestandaarden of declaratieparagraaf en het uniformeren van afspraken met zorgaanbieders over controlemethodieken.

2. We kijken kritisch naar selectieve zorginkoop en heroverwegen de inzet van dit instrument als de voordelen op het gebied van kwaliteit niet opwegen tegen de administratieve lasten die het meebrengt voor zorgaanbieders.

3. We kijken kritisch naar de regeldruk die we met andere (nieuwe) processen en voorwaarden veroorzaken en verkennen verbetermogelijkheden, onder andere in projectvorm samen met zorgaanbieders en door praktijkonderzoeken.

De belangrijkste maatregelen die we inzetten, individueel en binnen ZN-verband, zijn weergegeven in onderstaande tabel.

Zowel binnen Zorgverzekeraars Nederland als binnen CZ groep zijn er geen herstelmaatregelen ingericht voor de ervaren administratieve lastendruk.

Vanuit IZA-, AZWA- en TAZ-overleggen die we met de branche voeren, worden de maatregelen geïdentificeerd. Dit gebeurt in samenspraak met beroepsverenigingen, brancheverenigingen en vakbonden, onder regie van het ministerie van VWS. Binnen CZ groep leunt identificatie op zowel interne analyses als overleg met externe stakeholders. We zien het als logische stap om kritisch te kijken naar waar maatregelen mogelijk zijn om de administratieve lasten die we bij zorgaanbieders veroorzaken, te verlagen, voor het bijdragen aan de arbeidsproductiviteit van zorgmedewerkers en de aantrekkelijkheid van het werkveld. Wij verkennen de mogelijkheden met zowel interne als externe stakeholders.

Monitoring

Voor de monitoring van de acties onder het IZA, het TAZ en het AZWA zijn in ZN-verband zowel kwantitatieve als kwalitatieve maatstaven vastgesteld om de voortgang te monitoren. In het AZWA zijn diverse KPI’s opgenomen voor het waarborgen van de voortgang. Kwalitatieve maatstaven worden gevolgd via bestaande overlegstructuren, periodieke evaluaties en rapportages. In deze overleggen met stakeholders worden knelpunten besproken, ervaringen gedeeld en de voortgang gezamenlijk beoordeeld. Verder wordt binnen het AZWA aanvullend een systematische opvolging ingericht via een centrale monitoringsparagraaf en wordt per afspraak gekeken naar de verwachte arbeidsbesparing, randvoorwaarden en vakbonden. Verder zijn specifiek voor administratieve lasten en regeldruk praktijkchecks met zorgprofessionals. Jaarlijks of periodiek wordt de voortgang binnen de contractcyclus geëvalueerd, bijvoorbeeld bij afspraken over hybride zorg en arbeidsbesparende maatregelen. Best practices worden geïnventariseerd en gedeeld. De verantwoording over de inzet van transformatiemiddelen en behaalde resultaten vindt plaats binnen het IZA-kader. Zo is er sprake van gestructureerde, kwalitatieve monitoring, die ruimte biedt om flexibel in te spelen op ontwikkelingen en signalen uit het veld.

Er is geen algemeen ambitieniveau vastgesteld en de basisjaren voor het meten van voortgang verschillen per onderwerp, zoals vastgelegd in de monitoringrapportages van het IZA. De monitoring is daarmee vooral gericht op het volgen van kwalitatieve ontwikkelingen en het flexibel inspelen op signalen en trends uit het veld. In het AZWA is aanvullend vastgelegd dat de monitoring gericht is op het realiseren van de arbeidsmarktdoelstelling van 100.000 vermeden FTE in 2028, waarvan een substantieel deel moet voortkomen uit maatregelen gericht op vermindering van werkdruk, administratieve lasten en betere inzet van technologie.

Inzet van middelen

Er zijn geen aanzienlijke financiële investeringen gemoeid met in bovenstaande tabel genoemde maatregelen; het maakt onderdeel uit van de reguliere bedrijfsvoering. Wel zet CZ groep medewerkers in voor de uitvoering van deze maatregelen, zowel binnen de organisatie als in ZN-verband. Voor wat betreft de uitvoering van het IZA en daaruit voortvloeiende maatregelen om de noodzakelijke zorgtransformatie naar arbeidsbesparende, passende zorg te realiseren en/of te versnellen, keert CZ groep de transformatiemiddelen aan zorgaanbieders uit die vanuit het IZA beschikbaar worden gesteld. Dit gaat om substantiële bedragen (miljoenen euro’s).

Impacts balanceren

De zorgverzekeraars en zorgkantoren staan ten aanzien van de regeldruk in het zorgveld, voor twee belangen die telkens afgewogen moeten worden ten opzichte van elkaar. Enerzijds het betaalbaar houden van de zorg om de toegang tot de zorg te borgen, en anderzijds het streven naar goede arbeidscondities voor werknemers bij zorgaanbieders. Deze afwegingen worden gemaakt op bestuurlijk niveau en in overleg met onder andere het ministerie van VWS, de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), beroepsverenigingen, brancheverenigingen en vakbonden.

Maatstaven en doelen

Om de effectiviteit van beleid en acties te rapporteren, is in 2025 in ZN verband invulling gegeven aan het inzetten van een passende maatstaf voor het meten van de ervaren werkdruk van zorgpersoneel. De ervaren werkdruk van zorgpersoneel wordt door meerdere factoren beïnvloed, waarvan sommige buiten de invloedssfeer van zorgverzekeraars. Toch zien we dat we als zorgverzekeraars een betekenisvolle bijdrage kunnen leveren aan het verminderen van de ervaren administratieve lastendruk.

We hebben gekozen voor de maatstaf ‘Ervaren werkdruk’, welke komt uit de meest recente openbare data van de Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn (AZW) Monitor van het Centraal Bureau van de Statistiek (CBS). Deze maatstaf wordt opgebouwd uit twee indicatoren, gebaseerd op de definities van het CBS:

1. Ervaren werkdruk: het gemiddelde percentage van alle werknemers binnen de sector ‘Zorg en Welzijn (smal)’ die hun werkdruk als ‘hoog’ of ‘te hoog’ ervaren.

2. Administratietijd: de totale wekelijkse werktijd in cliëntgebonden beroepen besteed aan: ‘Verslaglegging over verlening van zorg’ en ‘Registreren informatie voor organisatie’.

De gegevens van Q4 2025 zijn nog niet bekend voor publicatie van dit verslag. Deze zullen meegenomen worden in het duurzaamheidsverslag van 2026.

De gehanteerde aanpak en uitgangspunten staan in bijlage Onderliggende aannames en methodologieën.

Er zijn geen concrete eigen doelstellingen voor 2025 en verder geformuleerd. We zijn voornemens om in 2026 in ZN-verband passende resultaat- en/of procesdoelstellingen te verkennen, met het streven om deze in het duurzaamheidsverslag van 2026 op te nemen.

Landelijk is afgesproken dat de administratietijd voor zorgverleners in 2030 moet teruggebracht worden naar maximaal 20% van de totale werktijd. Deze administratieve belasting komt echter niet alleen voort uit eisen van zorgverzekeraars, maar ook uit verplichtingen van onder meer de IGJ, gemeenten, de NZa en interne vereisten binnen zorgaanbieders zelf.

Binnen het AZWA‑verband hebben zorgverzekeraars zich aan deze landelijke doelstelling gecommitteerd. In 2026 wordt in ZN‑verband gewerkt aan een verdere vertaling van deze landelijke afspraak naar concrete doelstellingen per zorgverzekeraar, waaronder CZ. De maatregelen binnen het AZWA richten zich op het opschalen van doorbraakprojecten die regeldruk verminderen, het terugdringen van administratieve lasten door onder andere machtigingen, aanvullende verklaringen en inkoop- en verantwoordingseisen, en het versnellen van gegevensuitwisseling en het gebruik van AI.