Klimaatmitigatie in de gezondheidszorg

Milieuverontreiniging en (de daarmee samenhangende) klimaatverandering brengen ingrijpende gevolgen met zich mee voor onze leefomgeving en gezondheid. Als samenleving kunnen we ons collectief inzetten om onze negatieve impact op milieu en klimaat terug te brengen, zodat de wereld ook voor toekomstige generaties een leefbare plek blijft. CZ groep draagt hier waar mogelijk en impactvol aan bij.

Impacts

Uit onze materialiteitsanalyse komen de volgende materiële impacts ten aanzien van klimaatverandering naar voren.

Klimaattransitieplan CZ groep

In ons klimaattransitieplan beschrijven we de stappen die we in de komende jaren zetten op onze route naar een volledig klimaat neutrale bedrijfsvoering in 2050. Het plan richt zich op drie werkvelden:

• Eigen bedrijfsvoering (inclusief de inkooprol);

• Zorginkoop (het zorgveld in Nederland, zowel voor de Zorgverzekeringswet als de Wet langdurige zorg);

• Beleggingsportefeuille.

Uit de dubbele materialiteitsanalyse van CZ groep blijkt dat alleen de scope 3-impact van het zorgveld voor CZ groep materieel is. Daarom gaat dit duurzaamheidsverslag specifiek in op klimaatmitigatie binnen onze zorginkoop.

Strategische context

Als zorgverzekeraar dragen onze strategische doelen niet direct bij aan het beperken van de opwarming van de aarde, zoals opgenomen in het Akkoord van Parijs. Bovendien hebben wij – gezien het wettelijk kader (Zorgverzekeringswet) en onze maatschappelijke opdracht – niet de vrijheid om ons businessmodel volledig aan te passen.

Wel is in onze strategie vastgelegd dat we werken aan Environmental, Social en Governance (ESG)-doelen. Eén van deze ESG-doelen is het tegengaan van klimaatverandering. Voorlopig volgen wij de algemene doelen van de Green Deal Duurzame Zorg 3.0 (GDDZ 3.0). Deze doelen zijn afgeleid van het Akkoord van Parijs en het Klimaatakkoord en daarmee gebaseerd op wetenschap. Het is momenteel niet mogelijk om de precieze behaalde en verwachte broeikasgasreducties van zorgverzekeraars met betrekking tot hun zorginkoop vast te stellen. Ook is er nog geen zorgverzekeraar-specifiek reductiedoel met eigen wetenschappelijke onderbouwing (zie ook Uitstoot en doelen).

Ons klimaattransitieplan geeft invulling aan de CO₂-impact, doelen en acties in relatie tot het zorgveld. Het plan is in 2024 goedgekeurd door het Bestuursteam van CZ groep en wordt uiterlijk in 2026 aangescherpt.

Samenwerking en uitvoering

De grootste veranderingen bereiken we samen met andere zorgverzekeraars via afspraken over zorginkoop en -contractering. In de werkgroep Verduurzaming Zorgsector van Zorgverzekeraars Nederland (ZN) werken we aan projecten gericht op systeemverandering: de werkgroep agendeert verduurzaming structureel richting collega’s die inkoopgesprekken voeren. Daarnaast bepalen we in overleg met branches de top 3-5 meest impactvolle verduurzamingsacties (decarbonisatiehefbomen) op het vlak van CO₂-reductie. Alle zorgverzekeraars sturen hierop gelijktijdig en zorginkopers worden getraind om duurzaamheidsgesprekken te voeren. Zo voeren we gelijkgericht beleid richting zorgaanbieders.

Producten en diensten van zorgverzekeraars hebben zelf geen directe emissies. In de zorginkoopketen (scope 3) zijn er echter elementen die lastig emissievrij te maken zijn, zoals historisch vastgoed en wereldwijde productie van geneesmiddelen. Internationale afhankelijkheden vragen om innovatieve, gezamenlijke oplossingen.

Uitwerking en aanpak

Ondertekenaars van GDDZ 3.0 hebben sectorale uitvoeringsplannen opgesteld. De belangrijkste strategieën in relatie tot klimaatmitigatie zijn de ontwikkeling van CO₂-routekaarten en het opstellen van mobiliteitsplannen. CZ groep stimuleert zorgaanbieders en leveranciers om te verduurzamen via zorginkoop en -contractering, in lijn met GDDZ 3.0 en de sectorale plannen.

Een belangrijke mijlpaal in de uitvoering van ons klimaattransitieplan is het verder verfijnen van de uitstootberekeningen van het zorgveld. Deze berekeningen vormen een essentiële basis voor het verder onderzoeken van de impact van deze emissies om vervolgens gericht maatregelen te kunnen inzetten om deze emissies te reduceren.

Inzet van middelen

De inzet die wij volgens het klimaattransitieplan doen, maakt, tot nu toe, onderdeel uit van de reguliere werkzaamheden van medewerkers. Er is een beleidsadviseur werkzaam op het gebied van het verduurzamen van het zorgveld en wordt er vanuit het team Sustainability & Integrated Reporting ondersteuning geboden. Aanvullend zijn er geen specifieke middelen gealloceerd en zijn we voornemens – op basis van de nader te identificeren decarbonisatiehefbomen – hier verder duiding aan te geven. We monitoren vooralsnog dus nog niet wat de effecten van de inzet van de middelen zijn.

Beleid

CZ groep is, zowel individueel als via Zorgverzekeraars Nederland (ZN), aangesloten bij de Green Deal Duurzame Zorg 3.0 (GDDZ 3.0). Deze afspraak richt zich op het reduceren van broeikasgassen en het realiseren van klimaatmitigatie in de zorgsector. Het gezamenlijke beleid van ZN is vastgelegd in het Sectoraal uitvoeringsplan GDDZ 3.0 voor zorgverzekeraars (looptijd 2022-2026), dat publiek toegankelijk is via de website van ZN. Dit plan is afgeleid van het Klimaatakkoord van Parijs, het Nederlandse Klimaatakkoord en het Energieakkoord, en vormt voor CZ groep de basis van onze aanpak om de CO₂-impact van zorg te beperken. CZ groep heeft geen intern beleid.

Doelstellingen

Het uitvoeringsplan heeft drie beleidsdoelstellingen die zich richten op CO₂-reductie:

• Verduurzaming van zorgvastgoed;

• Duurzame mobiliteit;

• Het identificeren en aanpakken van andere CO₂-hotspots.

Met inzet op verduurzaming van zorgvastgoed en reisbewegingen van medewerkers is het doel om in Nederland in 2026 (te rapporteren in 2027) een 30% absolute CO₂‑reductie te realiseren, oplopend naar 55% in 2030 (te rapporteren in 2031) ten opzichte van 2018; het uiteindelijke doel is om in 2050 volledig klimaatneutraal te zijn. Deze ambities sluiten aan bij de doelstellingen van het Klimaatakkoord van Parijs.

Onderzoek van Stimular naar scope 3-emissies heeft aangetoond dat farmacie, met name de productie en levering van medicijnen, één van de grootste veroorzakers van uitstoot is. Dit vraagt om een ketengerichte aanpak en nauwe samenwerking met leveranciers en producenten.

Uitvoering en monitoring

De bijdrage van zorgverzekeraars aan de verduurzaming van de zorgsector is gericht op het hele zorgveld. CZ groep geeft invulling aan deze doelstellingen via het zorginkoopbeleid en de -contractering. Duurzaamheid wordt structureel meegenomen in gesprekken met zorgaanbieders en leveranciers. Relevante onderwerpen uit het uitvoeringsplan worden jaarlijks uitgewerkt in het zorginkoopbeleid, dat uiterlijk 1 april van het voorgaande jaar openbaar wordt gemaakt. De voortgang wordt gevolgd via sectorale instrumenten en de ‘Monitor Duurzaamheid en Gezondheid’ van het RIVM. Transparantie was in 2025 is geborgd via het Transparantiedocument Duurzame Zorg en het jaarlijks gepubliceerde zorginkoopbeleid.

Scope, samenwerking en verantwoordelijkheid

De GDDZ 3.0 is ondertekend door een breed spectrum aan stakeholders, waaronder de Rijksoverheid, branche- en koepelorganisaties, kennisinstellingen, zorgaanbieders, wetenschappelijke verenigingen, zorgverzekeraars en zorgkantoren, banken, leveranciers en producenten. CZ groep werkt samen met deze partijen en streeft naar een gelijkgerichte aanpak om administratieve lasten te beperken en de impact te vergroten. Binnen CZ groep ligt de verantwoordelijkheid voor uitvoering bij het Bestuursteam, onder leiding van de bestuurder Zorg.

Inzet

De verduurzaming van de zorgsector krijgt vorm via een samenhangend pakket aan maatregelen, gericht op het terugdringen van CO₂-uitstoot en het realiseren van de klimaatdoelstellingen. Het inkoopbeleid van zorgverzekeraars en de daarbij behorende zorginkoopactiviteiten vormen hierbij de belangrijkste decarbonisatiehefboom. Dit betreft zowel het in 2025 uitgevoerde inkoopbeleid als het voor 2026 opgestelde beleid. In onderstaande tabel worden de maatregelen weergegeven.

Er zijn geen acties opgenomen die specifiek toezien op het bieden van herstelmaatregelen voor wie schade ondervindt van de negatieve materiële impact op klimaatverandering. Ook is op dit moment nog niet bekend wat de exacte reductie is per decarbonisatiehefboom en maatregel, dit wordt verder onderzocht en uitgewerkt in ZN-verband.

Monitoring

Met de huidige beschikbare informatie en de gebruikte methodiek voor het analyseren van scope 3-emissies is het op dit moment nog niet mogelijk om een nauwkeurige bepaling te maken van de behaalde en verwachte broeikasgasreducties van zorgverzekeraars in verband met hun zorginkoop.

Wel heeft het RIVM in juni 2025 het rapport ‘Monitor Duurzaamheid en Gezondheid’ gepubliceerd. Deze monitor biedt waardevolle inzichten in verduurzaming binnen de zorgsector, zoals gegevens over energieverbruik, vastgoedoppervlakte, mobiliteit en farmacie en vormt een mogelijke basis voor het meten van voortgang en het ontwikkelen van verbeteracties. Op dit moment maken wij nog geen actief gebruik van deze monitor, maar we oriënteren ons op de mogelijkheden om in de toekomst samen te werken en deze informatie te benutten voor het volgen van resultaten.

De monitor laat onder meer zien dat routekaarten van zorgaanbieders voor verduurzaming gegevens vragen over elektriciteitsgebruik, aardgasgebruik en het gebruik van warmte en koude per jaar, evenals het oppervlak van gebouwen. Met deze informatie wordt de potentiële emissiereductie binnen zowel de cure- als caresector berekend (per peildatum april 2025). In de cure-sector beschikt ongeveer 89% van de ziekenhuizen over een portefeuilleroutekaart, waarvan 67% bestuurlijk is vastgesteld. Deze routekaarten dekken – gemeten naar bruto vloeroppervlakte – ongeveer 99% van de totale vastgoedportefeuille binnen de cure-sector. In de caresector werkt 72% van de organisaties met meer dan 250 FTE aan een portefeuilleroutekaart. Hiervan is 42% (95 van de 224 routekaarten) zowel actueel en volledig als bestuurlijk vastgesteld. Dit vertegenwoordigt ongeveer 22% van het vastgoedoppervlak in de caresector.

Momenteel is er geen nationaal en sectoraal overzicht beschikbaar van het aantal en percentage zorginstellingen die de GDDZ 3.0 hebben ondertekend en een actieplan voor duurzame mobiliteit hebben ontwikkeld.

Inzet van middelen

De inzet die wij in het zorginkoopbeleid hebben vastgelegd, maakt onderdeel uit van de reguliere werkzaamheden van zorginkopers. Hiernaast is een beleidsadviseur werkzaam op het gebied van het verduurzamen van het zorgveld en wordt er vanuit het team Sustainability & Integrated Reporting ondersteuning geboden. Aanvullend zijn er geen specifieke middelen gealloceerd. We monitoren vooralsnog niet wat de effecten van de inzet van de middelen zijn.

Uitstoot en doelen

Uitstoot

Het aandeel van CZ groep in de totale CO₂-uitstoot van de zorgsector in rapportagejaar 2025 bedraagt 1.399,72 kiloton CO₂e. Deze uitstootcijfers zijn gebaseerd op de uitstoot van 2024 aangezien dit jaar volledig beschikbaar is voor de berekeningen. De uitstoot per €1.000 netto-opbrengst (GHG-intensiteit) is 0,103 ton CO₂e. Dit betekent dat voor elke 1000 euro netto-opbrengst, zoals vermeld onder ‘Verdiende premies eigen rekening en bijdragen’ in de geconsolideerde winst- en verliesrekening van 2024, CZ groep gemiddeld deze hoeveelheid CO₂ uitstoot.

* Op dit moment zijn de concrete reductiedoelen en het herijken van een basisjaar, met betrekking tot de uitstoot van zorgverzekeraars, nog in ontwikkeling. Op basis van deze emissiebepaling zullen wij als zorgverzekeraars in de komende jaren, in overleg met onze waardeketen, eerst werken aan het verminderen van de onzekerheid bij de huidige emissiebepaling en het nauwkeuriger vaststellen van de emissiefactoren per zorgsoort. Dit stelt ons vervolgens in staat om concrete reductiedoelstellingen en een herzien basisjaar te definiëren.

** Naar aanleiding van foutherstel en doorgevoerde wijzigingen in de methodiek zijn deze cijfers gecorrigeerd ten opzichte van de 2024 rapportage.

Doelen

Op dit moment is het nog niet mogelijk om de beleidsdoelstellingen van de GDDZ 3.0 en het ZN uitvoeringsplan te vertalen naar concrete zorgverzekeraarspecifieke doelen of welke exacte broeikasgasreducties zorgverzekeraars hebben gerealiseerd of verwachten te realiseren via hun zorginkoop. Dit komt door de gebruikte methodiek: een uitgaven-gebaseerde analyse (spend-based), die afhankelijk is van aannames, schattingen en beperkte data. Hierdoor is het ook nog niet mogelijk om te meten of de eerder vastgestelde doelen uit het ZN Uitvoeringsplan zijn behaald.

Monitoring

Zoals eerder beschreven in de paragraaf Inzet - Monitoring vormt het RIVM-rapport ‘Monitor Duurzaamheid en Gezondheid’ de basis voor het meten van voortgang en het bepalen van vervolgstappen. De details over portefeuilleroutekaarten, emissiereductie en sectorale ontwikkelingen zijn daar toegelicht.

Onderliggende aannames en methodologieën en foutherstel

Voor rapportagejaar 2025 is de gezamenlijke CO₂-uitstoot van zorginkoop van zorgverzekeraars berekend. CZ groep vertaalde dit naar het eigen aandeel op basis van emissiefactoren en financiële gegevens, gevalideerd door APZ, PwC en ZN. Door beperkte data zijn schattingen gebruikt; toekomstige verbeteringen moeten de berekening en monitoring van scope 3-emissies nauwkeuriger maken. Daarnaast zijn fouten in de berekening over 2024 gecorrigeerd en is de methodiek verfijnd, waardoor vergelijkende cijfers retrospectief zijn aangepast conform ESRS 1, zonder wijziging van ambitie en einddoelen.

De volledige methode, aannames en toelichting op de correcties staan in bijlage Onderliggende aannames en methodologieën.